Επειδή το τελευταίο διάστημα γράφτηκαν και ειπώθηκαν πολλά σχετικά με τη διαχείριση των απορριμμάτων στην Κέρκυρα θεώρησα ότι πρέπει να αποτυπώσω ένα ιστορικό με τα όσα έγιναν τα τελευταία 25 χρόνια.
Η περίοδος από το 2000 και μετά χαρακτηρίζεται ως μια μακρά περίοδο σοβαρών προβλημάτων και κρίσεων.
Οι υπάρχοντες χώροι, όπως ο ΧΥΤΑ Τεμπλονίου, λειτουργούσαν συχνά οριακά ή αντιμετώπιζαν προβλήματα υπερφόρτωσης και πυρκαγιών, ενώ ο σχεδιαζόμενος ΧΥΤΑ Λευκίμμης συνάντησε σφοδρές αντιδράσεις και δικαστικές εμπλοκές, με αποτέλεσμα να μην λειτουργήσει.
Κατά την περίοδο λειτουργίας των Καποδιστριακών Δήμων (1999–2010), η διαχείριση των απορριμμάτων στη Κέρκυρα βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό σε Χώρους Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Απορριμμάτων (ΧΑΔΑ), – 7 στο νησί της κερκυρας, 1 στους Παξούς- η λειτουργία τους ήταν ανεξέλεγκτη, χωρίς στεγανοποίηση ή επεξεργασία στραγγισμάτων, γεγονός που οδήγησε σε καταδίκες της Ελλάδας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και στην ανάγκη για οριστικό κλείσιμο και αποκατάστασή τους.
Κατά την ίδια περίοδο, ο σχεδιασμός για τη διαχείριση απορριμμάτων στην Κέρκυρα προέβλεπε τη δημιουργία τριών Χώρων Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ), οι οποίοι αντιστοιχούσαν στις γεωγραφικές ενότητες του νησιού:
Στην Κεντρική Κέρκυρα, ο ΧΥΤΑ στο Τεμπλόνι, ο οποίος ήταν ο μοναδικός που λειτούργησε επί σειρά ετών, αντιμετωπίζοντας σοβαρά προβλήματα κορεσμού και περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Στην Νότια Κέρκυρα, ο ΧΥΤΑ στη θέση Μεσοράχια Λευκίμμης. Η απόφαση αυτή προκάλεσε πολυετείς και σφοδρές αντιδράσεις από την τοπική κοινωνία, με αποτέλεσμα ο χώρος να μην λειτουργήσει ποτέ κανονικά για την ταφή απορριμμάτων.
Βόρεια Κέρκυρα: Προβλεπόταν η δημιουργία ΧΥΤΑ στην περιοχή Λιβάδι Ρόπα (για τον πρώην Δήμο Παλαιοκαστριτών) ή σε άλλες θέσεις στον Βορρά, ωστόσο ο σχεδιασμός αυτός δεν ολοκληρώθηκε ποτέ με την κατασκευή τρίτου ΧΥΤΑ.
ΧΥΤΑ Τεμπλονίου
Σημαντικοί Σταθμοί & Προβλήματα
Ο ΧΥΤΑ (Χώρος Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων) Τεμπλονίου στην Κέρκυρα ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2002 ενώ τα προηγούμενα χρόνια λειτουργούσε ανεξέλεγκτα . Στόχος ήταν να αντικαταστήσει τις ανεξέλεγκτες χωματερές του νησιού, καλύπτοντας τις ανάγκες της κεντρικής Κέρκυρας, αν και συνδέεται με αντιδράσεις, προβλήματα υπερκορεσμού και ζητήματα περιβαλλοντικής όχλησης, με τις αρχές να προσπαθούν να προσαρμοστούν στις ευρωπαϊκές οδηγίες και να διαχειριστούν τα υπολείμματα επεξεργασίας και τον όγκο των απορριμμάτων στην περιοχή.
Από το 2010 διαπιστώθηκαν σοβαρές δυσλειτουργίες, όπως η κακή διαχείριση βιοαερίου και η μη επεξεργασία στραγγισμάτων.
Το 2017, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταδίκασε την Ελλάδα για τη λειτουργία του χώρου, επιβάλλοντας πρόστιμα εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ.
Κατά τα έτη 2016–2018 οι κάτοικοι προχώρησαν σε πολυήμερους αποκλεισμούς του ΧΥΤΑ λόγω του υπερκορεσμού του και της αφόρητης κατάστασης στην περιοχή. Αυτό οδήγησε σε κρίση αποκομιδής απορριμμάτων σε όλο το νησί.
Το 2018 Με απόφαση της Περιφέρειας, έκλεισαν οριστικά τα τρία πρώτα κύτταρα (Α, Β, Γ) του ΧΥΤΑ λόγω κορεσμού.
ΧΥΤΑ Λευκίμμης
Η κατάσταση γύρω από τον ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ Λευκίμμης πριν από το 2010 μέχρι και το 2018 επικεντρώνεται κυρίως στη δικαστική εξέλιξη των επεισοδίων του παρελθόντος και στην οριστική παύση της λειτουργίας του.
Η χωροθέτηση του ΧΥΤΑ στη θέση «Μεσοράχια» προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις λόγω περιβαλλοντικών ανησυχιών, το καλοκαίρι του 2008 σημειώθηκαν σφοδρά επεισόδια μεταξύ κατοίκων και ΜΑΤ, στις συγκρούσεις αυτές έχασε τη ζωή της μια κάτοικος, γεγονός που σημάδεψε την τοπική κοινωνία.
Για αρκετά χρόνια οι εγκαταστάσεις παρέμειναν ανενεργές, ενώ οι κάτοικοι συνέχιζαν τον δικαστικό αγώνα.
Το έτος 2018 είχαμε Επιστροφή των ΜΑΤ στη Λευκίμμη
Λόγω της κρίσης των απορριμμάτων στην Κέρκυρα, επιχειρήθηκε ξανά η λειτουργία του χώρου. Η περιοχή μετατράπηκε σε «οχυρό» με μόνιμη παρουσία αστυνομικών δυνάμεων για τη μεταφορά δεματοποιημένων απορριμμάτων. Σημειώθηκαν νέες καταστροφές στις εγκαταστάσεις και επεισόδια.
Οι προσπάθειες για εξεύρεση λύσεων
Κατά την πρώτη θητεία του Γιάννη Τρεπεκλή ως Δημάρχου του ενιαίου τότε Δήμου Κέρκυρας (2011–2014), δρομολογήθηκαν οι πρώτες σημαντικές μελέτες και διαδικασίες για τη δημιουργία σύγχρονης μονάδας επεξεργασίας απορριμμάτων.
Η μετάβαση από τη δημαρχία του Γιάννη Τρεπεκλή (2011-2014) σε αυτήν του Κώστα Νικολούζου (2014-2019) σηματοδοτήθηκε από μια ριζική αλλαγή στρατηγικής στο ζήτημα της διαχείρισης των απορριμμάτων της Κέρκυρας. Η δημοτική αρχή Νικολούζου ακύρωσε τον διαγωνισμό για τη Μονάδα Επεξεργασίας Απορριμμάτων (ΜΕΑ) που είχε προετοιμάσει η διοίκηση Τρεπεκλή.
Η μελέτη αυτή προέβλεπε την κατασκευή εργοστασίου μέσω Σύμπραξης Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ), μοντέλο στο οποίο ο Κώστας ΝΙκολούζος ήταν ιδεολογικά και πολιτικά αντίθετος.
Η αλλαγή αυτή οδήγησε σε πολυετείς καθυστερήσεις, καθώς οι νέες μελέτες και οι εγκρίσεις έπρεπε να ξεκινήσουν από την αρχή.
Κατά τη θητεία του Κ. Νικολούζου, το νησί βίωσε σοβαρές κρίσεις με τα σκουπίδια στους δρόμους.
2019: Μετά τις ευρωεκλογές, τις αυτοδιοικητικές εκλογές και τις βουλευτικές εκλογές του 2019 ξεκίνησε ο σχεδιασμός για τη μεταφορά των απορριμμάτων σε ΧΥΤΑ – ΧΥΤΥ εκτός Κέρκυρας (Κοζάνη, Ήπειρο).
Η μεταφορά συνεχίστηκε με διαδοχικές αποφάσεις και συμβάσεις των τριών δήμων του νησιού, εξασφαλίζοντας την απομάκρυνση του όγκου των σκουπιδιών από το νησί.
2019-2020: Επανασχεδιασμός και Δημοπράτηση: Μετά από περιόδους παλινδρομήσεων μεταξύ ΣΔΙΤ και δημοσίου έργου, το 2020 το έργο εντάχθηκε σε τροχιά υλοποίησης ως δημόσια δαπάνη.
Το 2020 συστάθηκε ο Φορέας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ) Ιονίων Νήσων, ο οποίος ανέλαβε την κεντρική ευθύνη για τον σχεδιασμό και την κατασκευή των μεγάλων υποδομών, αντικαθιστώντας τους τοπικούς συνδέσμους (ΣΥΔΙΣΑ).
2021-2022: Μελέτες Ωρίμανσης: Κατά την περίοδο αυτή δημοπρατήθηκαν και εκπονήθηκαν οι απαραίτητες Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) και μελέτες ωρίμανσης για τη δημιουργία του νέου Χώρου Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ) και της Μονάδας.
2023-2024: Διαγωνιστική Διαδικασία & Ενστάσεις: Η διαδικασία επιλογής αναδόχου αντιμετώπισε καθυστερήσεις λόγω προσφυγών μεταξύ των διαγωνιζομένων. Στο τέλος του 2024 αναδείχθηκε ο προσωρινός ανάδοχος.
Η τελευταία Εξέλιξη(2025): Αν και η περίοδος 2019–2024 προετοίμασε το έδαφος, η ιστορική υπογραφή της σύμβασης για την κατασκευή του εργοστασίου επεξεργασίας απορριμμάτων πραγματοποιήθηκε από τον Γιάννη Τρεπεκλή Περιφερειάρχη Ιονίων Νήσων.
Το έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί σε περίπου δυόμισι χρόνια, στοχεύοντας στη μείωση της ταφής απορριμμάτων κάτω από το 10%.
Φώντας Πουλής
Δημοσιογράφος
